Looptijd: 1 september 2010 – 1 september 2012

Dit project beoogt een Disablity Studies’ perspectief te ontwikkelen op dementie. Het wil het denken over de participatie van de dementerende als volwaardige burger in een inclusieve samenleving voorzien van een theoretische basis en er – op kleine schaal – een groter maatschappelijk draagvlak voor creëren. Wanneer we de vraag stellen naar de plaats van de dementerende als volwaardige burger of subject in de maatschappij stuiten we op de grenzen van het dominante, verlichte subjectbegrip. Dat subjectbegrip is sterk cognitief van aard en benadrukt het zelfbewustzijn, de keuzevrijheid en autonomie van de persoon. De dementerende, die de toegang tot taal en verhaal verliest en steeds meer afhankelijk wordt van anderen, is daarvan uitgesloten.

Of in het ziekteverloop van dementie de subjectiviteit van de dementerende ook onherroepelijk verloren gaat valt echter te betwijfelen. Juist de laatste jaren krijgen idealen van volwaardig burgerschap voor mensen met dementie steeds meer gestalte in innovatieve maatschappelijke praktijken. Theoretische onderbouwing van wat praktijkmensen intuïtief al wisten, namelijk dat de persoon ondanks het verlies van cognitieve vermogens niet verdwijnt en verbonden blijft met de mensen om haar heen, is bovendien een actuele kwestie in sociaal- en geesteswetenschappelijk onderzoek op het gebied van dementie.

Verandering van beeldvorming en omgangsvormen is echter een proces van lange adem, zeker bij dementie dat raakt aan diepgewortelde opvattingen over onszelf. Zonder reflectie hierop dreigen bepaalde stereotypen zich telkens te herhalen en een goed begrip van een volwaardige rol van de dementerende in de weg te staan.

Binnen dit project onderzoeken we hoe de dementerende als subject kan worden opgevat, in plaats van louter als object van angst en zorg. Dit doen we door te reflecteren op vier innovatieve praktijken die de subjectiviteit van de dementerende (mogelijk) helpen verwezenlijken:

1. de representatie van het dementerende subject in literatuur en film (Aagje Swinnen)
2. clownerie en de ontmoeting met het dementerende subject in instellingen (Ruud Hendriks)
3. technologie en de bemiddeling van het dementerende subject in (thuis)zorg (Ike Kamphof) 
4. de expressie van het dementerende subject in artistieke praktijken (Annette Hendrikx).

Als concreet resultaat beoogt dit project onder meer een interactieve voorstelling gericht op het publiek van Alzheimer café’s waarmee we het denken over beeldvorming van de dementerende als subject ook buiten de gebaande academische paden verder willen onderzoeken en stimuleren.