Looptijd: 1 december 2010 – 1 december 2012

Zonder hulpmiddelen is iedereen disabled. Immers, aan de eisen die in de huidige samenleving aan mensen worden gesteld kan niet worden voldaan zonder gebruik te maken van allerhande voorwerpen: de computer waarmee ik dit schrijf en de tafel waarop mijn armen rusten. Een succesvol gebruik van hulpmiddelen kan prestaties tot Olympische hoogten opstuwen. Een Zuid-Afrikaan met beenprothesen is potentieel de snelste sprinter ter wereld. Zijn verende prothesen vervullen de functie van afzetten tijdens het rennen beter dan voeten dat zouden doen.

De ervaring van disability hangt bovendien af van de eisen die we aan ons lichaam stellen. Een vrouw wiens lichaam – stevige bovenbenen, te lang of te kort - haar diskwalificeert voor een loopbaan als balletdanseres kan zich disabled voelen. Een man met een loopbeperking die in zijn zelfbeeld volledig één geworden is met een wendbare rolstoel in een omgeving die daarop is ingericht zal zich wellicht juist zeer ‘abled’ voelen. Tenslotte zijn ook kenmerken als sekse en etniciteit zeer belangrijk voor de ervaring van disability. Immers, functiebeperkingen zijn niet los te zien van normatieve ideeën over waar mannen- en vrouwenlichamen aan moeten voldoen. En bij leden van een etnische minderheidsgroep kan een functiebeperking leiden tot de ervaring van dubbele uitsluiting.

Dit maakt duidelijk dat disability niet één-op-één samenvalt met functionele mogelijkheden of de persoonlijke ervaring van kunnen en niet-kunnen en dat disability bovendien samenhangt met andere identiteiten. Het toont aan dat disability een betekenis is waarin hulpmiddelen en lichamen worden gecategoriseerd in een tegenstelling van abled versus disabled. Het continuüm tussen goed kunnen en niet kunnen, met daartussen allerlei grijstinten, wordt op een zeker punt in tweeën geknipt, door gebruikers en niet-gebruikers van hulpmiddelen. Deze scheiding is een sociaal en geen medisch feit. Voor sommige activiteiten is het vanzelfsprekend dat voorwerpen worden ingezet. Voor andere activiteiten is dat niet zo. De gebruikte voorwerpen worden hulpmiddelen in de beperkte betekenis van het woord - gekoppeld aan disability. Sterker nog, sommige hulpmiddelen, zoals de rolstoel, plaatsen mensen juist in de categorie ‘disabled’, ondanks toegenomen mogelijkheden.

Het maakt duidelijk dat hulpmiddelen niet slechts op neutrale wijze barrières voor participatie oplossen, maar een veel complexere rol spelen in mechanismen van in- en uitsluiting.

In het nadenken over mogelijkheden om mechanismen van uitsluiting te beslechten wordt snel gekeken naar hulpmiddelen. Echter, hulpmiddelen kunnen disability en de daaraan verbonden mechanismen van maatschappelijke uitsluiting niet volledig oplossen. Om dit te begrijpen moet technologie worden beschouwd als actieve factor in betekenis van en maatschappelijke omgang met disability. Tegen deze achtergrond analyseren wij de rol van hulpmiddelen in mechanismen van maatschappelijke in- en uitsluiting. In dit onderzoek wordt gekeken naar de invloed van het veranderen van hulpmiddelgebruik, binnen iemands levensloop, maar ook door maatschappelijke processen (in bijvoorbeeld de beschikbare technologie en vergoeding van hulpmiddelen) op veranderingen in de mate en vormen van in- en uitsluiting van mensen met een functiebeperking.

Op basis van het onderzoek worden aanbevelingen geformuleerd ter bevordering van het positieve effect van hulpmiddelen op maatschappelijke insluiting.